Mevsimsel Duygulanım Bozukluğu (MDB)
Mevsimsel geçişlere bağlı olarak bireylerin yaşadığı depresyon gibi olumsuz özellikleri barındıran bozukluk türüdür.
-Seasonal Affective Disorder- (SAD)
MDB Nedir?
Mevsimsel Duygulanım Bozukluğu (MDB), kişinin ruh halinin mevsim değişimlerine bağlı olarak bozulduğu bir tür depresyondur. En sık kış aylarında görülür ve ilkbaharda düzelir. Bazı insanlarda ise tam tersi olur: yazın başlar, sonbaharda geçer.
Bu bozukluk, daha çok kuzeyde, gün ışığının az olduğu bölgelerde yaşayanlarda görülür. Bunun nedeni, beynin kimyasını etkileyen güneş ışığı eksikliği olabilir.
Belirtileri Nelerdir?
MDB, klasik depresyon belirtilerine benzese de bazı farklılıklar gösterir.
Kış aylarında görülen belirtiler:
Enerji düşüklüğüSürekli uyuma isteğiDaha çok yemek yeme (özellikle tatlı ve hamur işi)Sosyalleşmekten kaçınmaKaramsarlık ve isteksizlik
Yaz aylarında görülen belirtiler:
Uykusuzlukİştah kaybıHuzursuzluk ve sinirlilik
Neden Olur?
MDB’nin kesin nedeni bilinmese de bazı etkenler şunlardır:
Güneş ışığının azalması, vücudun biyolojik saatini (uyku-uyanıklık ritmi) bozar.Güneş eksikliği, melatonin hormonunu artırır → bu da halsizlik ve uykuya neden olur.Aynı zamanda serotonin seviyesi düşer → bu da moral bozukluğu yaratır.Ailede depresyon öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir.
Kimlerde Daha Sık Görülür?
Kadınlarda daha yaygındır.Genellikle 18-30 yaş arasında başlar.Kuzey ülkelerinde, güneşi az gören yerlerde yaşayanlarda sık görülür.
Tanı Nasıl Konur?
Bir psikiyatrist, kişinin şikayetlerini dinler ve mevsimsel örüntüyü araştırır. Yani belirtiler her yıl aynı dönemde mi başlıyor, yılın geri kalanında geçiyor mu? Buna göre tanı konur.
Tedavi Yöntemleri
MDB tedavi edilebilir bir durumdur. Yaygın yöntemler şunlardır:
- Işık Terapisi
Parlak ışıklı özel lambalarla sabah saatlerinde 30-45 dakika ışık alınır.Özellikle kış MDB’sinde çok etkilidir.
- İlaç Tedavisi
Antidepresanlar kullanılabilir, özellikle SSRI grubu ilaçlar (örneğin Prozac).Işık tedavisi yeterli olmazsa tercih edilir.
- Psikoterapi
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), kişinin olumsuz düşünce kalıplarını değiştirmeye yardımcı olur.
- Günlük Hayatta Yapılabilecekler
Gün ışığında vakit geçirmek (örneğin yürüyüş yapmak)Spor yapmakUyku düzenine dikkat etmekSağlıklı beslenmekSosyal hayattan kopmamak
Nasıl Önlenebilir?
Tam olarak önlenemez ama belirtileri azaltmak mümkün:
Güneşli havalarda dışarı çıkmakSonbahar gelmeden ışık tedavisine başlamakD vitamini seviyesini kontrol ettirmekStresle baş etmeyi öğrenmek
Diğer Bozukluklarla Karıştırılabilir mi?
Evet. MDB, klasik depresyon, distimi ve hatta bipolar bozuklukla karıştırılabilir. Bu yüzden dikkatli tanı koymak önemlidir. Önemli olan, belirtilerin hep aynı mevsimde ortaya çıkması ve yılın diğer zamanlarında kaybolmasıdır.
Sonuç
Mevsimsel Duygulanım Bozukluğu, özellikle kış aylarında ruh hali değişiklikleriyle kendini gösteren, ama doğru tedaviyle kontrol altına alınabilen bir rahatsızlıktır. Erken tanı ve uygun destekle, kişinin yaşam kalitesi ciddi oranda artar.